ZAKRES WYMAGANEJ WIEDZY, OCZEKIWANYCH UMIEJĘTNOŚCI i WYKAZ POMOCNEJ LITERATURY NA POSZCZEGÓLNYCH ETAPACH OLIMPIADY

JĘZYKA HISZPAŃSKIEGO

dla uczniów szkół ponadpodstawowych, III etapu edukacyjnego

w roku szkolnym 2026/2027

Materiał leksykalny:

– obowiązuje na stopniu I (szkolnym), stopniu II (okręgowym), stopniu III (centralnym)

1) człowiek (np. dane personalne, okresy życia, wygląd zewnętrzny, cechy charakteru, rzeczy osobiste, uczucia i emocje, umiejętności i zainteresowania, społeczny i osobisty system wartości, autorytety, problemy etyczne);

2) miejsce zamieszkania (np. dom i jego okolica, pomieszczenia i wyposażenie domu, prace domowe, wynajmowanie, kupno i sprzedaż mieszkania, przeprowadzka, architektura);

3) edukacja (np. szkoła i jej pomieszczenia, przedmioty nauczania, uczenie się – w tym uczenie się przez całe życie, przybory szkolne, oceny szkolne, życie szkoły, zajęcia pozalekcyjne, system oświaty);

4) praca (np. zawody i związane z nimi czynności i obowiązki, miejsce pracy, praca dorywcza, kariera zawodowa, rynek pracy, warunki pracy i zatrudnienia);

5) życie prywatne (np. okresy życia, członkowie rodziny, znajomi i przyjaciele, czynności życia codziennego, określanie czasu, formy spędzania czasu wolnego, święta i uroczystości, styl życia, konflikty i problemy);

6) żywienie (np. artykuły spożywcze, posiłki i ich przygotowywanie, nawyki żywieniowe – w tym diety, lokale gastronomiczne);

7) zakupy i usługi (np. rodzaje sklepów, towary i ich cechy, sprzedawanie i kupowanie, finanse, promocja i reklama, korzystanie z usług – w tym usług bankowych i ubezpieczeniowych, reklamacja);

8) podróżowanie i turystyka (np. środki transportu i korzystanie z nich, orientacja w terenie, baza noclegowa, wycieczki, zwiedzanie, awarie i wypadki w podróży, ruch uliczny, bezpieczeństwo w podróży);

9) kultura (np. dziedziny kultury, twórcy i ich dzieła, uczestnictwo w kulturze, tradycje i zwyczaje, media);

10) sport (np. dyscypliny sportu, sprzęt sportowy, obiekty sportowe, imprezy sportowe, uprawianie sportu, pozytywne i negatywne skutki uprawiania sportu, problemy współczesnego sportu, sporty ekstremalne);

11) zdrowie (np. tryb życia, samopoczucie, choroby – w tym choroby cywilizacyjne, ich objawy i leczenie, niepełnosprawność, uzależnienia, system ochrony zdrowia);

12) nauka i technika (np. ludzie nauki, odkrycia naukowe, wynalazki, korzystanie z urządzeń technicznych i technologii informacyjno-komunikacyjnych oraz szanse i zagrożenia z tym związane, korzyści i zagrożenia wynikające z postępu naukowo- technicznego, współczesne środki przekazu i przetwarzania informacji);

13) świat przyrody (np. pogoda, pory roku, klimat, rośliny i zwierzęta, krajobraz, zagrożenia i ochrona środowiska naturalnego, katastrofy ekologiczne, klęski żywiołowe, przestrzeń kosmiczna);

14) państwo i społeczeństwo (np. struktura państwa, wydarzenia i zjawiska społeczne, organizacje społeczne i międzynarodowe, podstawowe zagadnienia związane z polityką i gospodarką, problemy współczesnego świata, prawa człowieka, przestępczość, konflikty wewnętrzne i międzynarodowe).

Materiał gramatyczny:

– obowiązuje na stopniu I (szkolnym), stopniu II (okręgowym), stopniu III (centralnym)

Uwaga!: Uczestników obowiązuje znajomość zarówno form jak i zasad użycia podanych w zakresie zagadnień gramatycznych

1) rodzajnik określony, nieokreślony i nijaki;

2) liczebniki główne i porządkowe;

3) rzeczownik i przymiotnik;

4) stopniowanie przymiotników i przysłówków oraz konstrukcje porównawcze;

5) zaimki osobowe, zwrotne, dzierżawcze, wskazujące, względne, pytajne, wykrzyknikowe i nieokreślone, ilościowy;

6) zaimki osobowe w celowniku i bierniku (complemento indirecto, complemento directo);

7) przyimki i wyrażenia przyimkowe;

8) przysłówki częstotliwości, stopnia, miejsca, sposobu, czasu przeszłego i wyrażenia przysłówkowe;

9) spójniki współrzędne i podrzędne;

10) imiesłów czynny (gerundio) i bierny (participio);

11) bezokolicznik;

12) tryb oznajmujący (indicativo): presente, pretérito perfecto, pretérito indefinido, pretérito imperfecto, pretérito pluscuamperfecto, futuro imperfecto, futuro perfecto;

13) tryb łączący (subjuntivo): presente, pretérito perfecto, pretérito imperfecto, pretérito pluscuamperfecto;

14) tryb rozkazujący (imperativo);

15) tryb przypuszczający (condicional simple y compuesto);

16) peryfrazy werbalne (perífrasis verbales);

17) czasowniki wyrażające zmianę (verbos de cambio) np. volverse, hacerse i inne;

18) zdania oznajmujące, pytające, rozkazujące, wykrzyknikowe;

19) zdania wyrażające życzenie (desiderativas), prawdopodobieństwo, przypuszczenie (dubitativas);

20) zdania bezosobowe z se;

21) zdania współrzędnie i podrzędnie złożone podmiotowe i dopełnieniowe (sustantivas), przydawkowe (oraciones de relativo), okolicznikowe: czasu (temporales), warunkowe (condicionales), przyczyny (causales), celu (finales), skutku (consecutivas), przyzwolenia (concesivas);

22) czasowniki SER, ESTAR i HABER;

23) strona bierna;

24) mowa zależna i zgodność czasów w trybie indicativo y subjuntivo;

25) łączniki spójności tekstu (conectores del discurso).

Przykładowe funkcje komunikacyjne:

1) przedstawianie siebie i innych osób;

2) nawiązywanie kontaktów towarzyskich: rozpoczynanie, prowadzenie i kończenie rozmowy; podtrzymywanie rozmowy w przypadku trudności w jej przebiegu: np. proszenie o wyjaśnienie, powtórzenie, sprecyzowanie, upewnianie się, że rozmówca zrozumiał wypowiedź;

3) uzyskiwanie i przekazywanie informacji i wyjaśnień;

4) wyrażanie swoich opinii i uzasadnienie ich, pytanie o opinie, zgadzanie się lub niezgadzanie się z opiniami innych osób, komentowanie wypowiedzi uczestników dyskusji, wyrażanie wątpliwości;

5) wyrażanie i uzasadnianie swoich upodobań, preferencji, intencji i pragnień, pytanie
o upodobania, preferencje, intencje i pragnienia innych osób;

6) składanie życzeń i gratulacji, odpowiadanie na życzenia i gratulacje;

7) zapraszanie i odpowiadanie na zaproszenie;

8) proponowanie, przyjmowanie i odrzucanie propozycji, zachęcanie, prowadzenie negocjacji;

9) proszenie o radę i udzielanie rady;

10) pytanie o pozwolenie, udzielanie i odmawianie pozwolenia;

11) ostrzeganie, nakazywanie, zakazywanie, instruowanie;

12) wyrażanie prośby oraz zgody lub odmawianie spełnienia prośby;

13) wyrażanie uczuć i emocji: np. radości, smutku, niezadowolenia, złości, zdziwienia, nadziei, obawy, współczucia;

14) stosowanie zwrotów i form grzecznościowych;

15) dostosowanie stylu wypowiedzi do sytuacji;

16) rozważanie sytuacji hipotetycznych;

17) wyrażanie pewności, przypuszczenia, wątpliwości dotyczące zdarzeń z przeszłości, teraźniejszości i przyszłości.

Wiedza o kulturze, geografii i historii Hiszpanii:

– obowiązuje na stopniu II (okręgowym: cześć pisemna i ustna), stopniu III (centralnym: część ustna)

1) Geografia: podział administracyjny Hiszpanii, pasma górskie, najważniejsze rzeki, wody oblewające, wybrzeże, klimat;

2) Ustrój polityczny Hiszpanii: podział władzy, rodzina królewska, symbole narodowe (flaga, godło i hymn);

3) Bogactwa naturalne, uprawy i hodowla:

pimentón de La Vera z Estremadury: obszar produkcji, tradycyjna metoda wędzenia papryki, odmiany (dulce, agridulce, picante), zastosowanie kulinarne oraz znaczenie gospodarcze i kulturowe dla regionu.
hodowla świni iberyjskiej (cerdo ibérico) w zachodniej Andaluzji i Estremadurze: dehesa jako charakterystyczny krajobraz rolno-leśny, cechy rasy, sposób hodowli i żywienia (montanera), główne regiony hodowli i produkcji (m.in. Sierra de Aracena w Andaluzji, Jabugo w Andaluzji), najważniejsze produkty;

4) Hiszpania w okresie wojen napoleońskich (1808–1814): od kryzysu monarchii i okupacji francuskiej do narodzin nowoczesnego państwa:

geneza, przebieg i skutki wojny: sylwetka i polityka Manuela Godoya, traktat z Fontainebleau (1807 r.), bunt w Aranjuez (1808 r.), Dos de Mayo i Tres de Mayo (1808 r.) – przyczyny i przebieg wydarzeń, abdykacja Karola IV i Ferdynanda VII w Bajonnie oraz objęcie tronu przez Józefa Bonapartego; wojna o niepodległość, rola partyzantki (guerrilla), najważniejsze wydarzenia (m.in. oblężenie Saragossy, bitwa pod Bailén, obrona Kadyksu), Kortezy w Kadyksie i Konstytucja z 1812 r. (najważniejsze postanowienia), powrót Ferdynanda VII i restauracja absolutyzmu, wpływ wojny na osłabienie Hiszpanii i rozpad imperium kolonialnego jako skutek tej wojny;
udział wojsk polskich w kampanii napoleońskiej w Hiszpanii: przyczyny udziału Polaków, oblężenie Saragossy i szarża szwoleżerów Gwardii Cesarskiej w wąwozie Somosierra.

5) Madryt podczas wojny o niepodległość (1808): geneza powstania 2 maja 1808 r. (Dos de Mayo), egzekucje z 3 maja, miejsca pamięci związane z wydarzeniami (Plaza del Dos de Mayo, Príncipe Pío, Cementerio de la Florida, Monumento a los Héroes del Dos de Mayo).

6) Kadyks: od fenickiego Gadiru do kolebki hiszpańskiego liberalizmu:

Gadir – najstarsze miasto Europy Zachodniej: założenie przez Fenicjan, znaczenie miasta jako ośrodka handlu w zachodniej części Morza Śródziemnego oraz najważniejsze pozostałości z okresu fenickiego; Gades w czasach rzymskich – rozwój portu, romanizacja oraz najważniejsze zabytki z okresu rzymskiego;
Kadyks od XVIII do XIX wieku: przejęcie handlu z Indiami po przeniesieniu Casa de la Contratación (1717), oblężenie miasta podczas wojny o niepodległość, Kortezy w Kadyksie i Konstytucja z 1812 r. („La Pepa”) jako symbol narodzin hiszpańskiego liberalizmu (Oratorium św. Filipa Neri, Muzeum Kortezów i Pomnik Konstytucji z 1812 r.);

7) Francisco de Goya y Lucientes (1746–1828) – sylwetka artysty, cechy stylu, twórczość i wybrane dzieła i ich tło kulturowo-historyczne: Rodzina Karola IV, Maja naga, Maja ubrana, Saturn pożerający własne dzieci, Łąka św. Izydora, cykle Kaprysy (Los Caprichos) i Okropności wojny (Los desastres de la guerra), obrazy związane z wojną o niepodległość: Powstanie 2 maja 1808 roku w Madrycie oraz Rozstrzelanie powstańców madryckich 3 maja 1808 roku;

8) Atrakcje turystyczne:

Las Médulas – lokalizacja, historia rzymskiej kopalni złota, technika ruina montium, wpływ działalności górniczej na przekształcenie krajobrazu oraz wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO;
Kadyks (m.in. Muzeum Archeologiczne Gadir (Yacimiento Arqueológico Gadir), Muzeum Kadyksu (Museo de Cádiz), Teatr Rzymski, katedra Santa Cruz, wieża Tavira (Torre Tavira), zamek San Sebastián, zamek Santa Catalina, Oratorium św. Filipa Neri (Oratorio de San Felipe Neri), Muzeum Kortezów w Kadyksie (Museo de las Cortes de Cádiz), Pomnik Konstytucji z 1812 r. oraz plaża La Caleta;
Madryt (m.in. Pałac Królewski, Plac Główny (Plaza Mayor), Puerta del Sol, Muzeum Prado, Plac Hiszpański, Muzeum Narodowe Centrum Sztuki Królowej Zofii, Park Retiro, miejsca pamięci związane z wojną o niepodległość: Plac Dos de Mayo (Plaza del Dos de Mayo), Pomnik Bohaterów 2 Maja (Monumento a los Héroes del Dos de Mayo), Cmentarz Poległych 2 Maja (Cementerio de la Florida) i wzgórze Príncipe Pío).

9) Święta w Hiszpanii:

Święto św. Izydora Oracza (Fiestas de San Isidro) w Madrycie– postać patrona Madrytu, geneza święta, najważniejsze tradycje, potrawy i zwyczaje oraz ich przedstawienie w twórczości Francisca Goi (La pradera de San Isidro).

10) Kuchnia hiszpańska (historia potraw, składniki i sposób przyrządzania): rosquillas de San Isidro (cztery odmiany: tontas, listas, de Santa Clara, francesas), limonada madrileña, cocido madrileño, tortillitas de camarones i atún rojo de almadraba z Kadyksu;

11) Największe sukcesy reprezentacji Hiszpanii w piłce nożnej w XXI wieku, sylwetki trzech wybranych ikonicznych piłkarzy i dwóch trenerów.

Wiedza o kulturze, historii i geografii Gwatemali:

– obowiązuje na stopniu II (okręgowym: część pisemna i ustna), stopniu III (centralnym: część ustna)

1) Geografia: położenie Gwatemali w Ameryce Środkowej, podział administracyjny, ukształtowanie powierzchni, wody oblewające, jeziora, klimat;

2) Ustrój polityczny Gwatemali: republika prezydencka, podział władzy, symbole narodowe (flaga, godło i hymn);

3) Bogactwa naturalne i najważniejsze uprawy Gwatemali:

jadeit– pochodzenie, miejsca występowania (Valle del Motagua, Sierra de las Minas), symbolika oraz znaczenie w sztuce, rzemiośle i kulturze Majów;
kawa – historia uprawy, regiony produkcji (Antigua, Huehuetenango, Atitlán, Cobán i inne), znaczenie gospodarcze i kulturowe, Szlak Kawowy (Ruta del Café).

4) Cywilizacja Majów na terenie Gwatemali – geneza i etapy rozwoju cywilizacji, najważniejsze ośrodki miejskie, osiągnięcia naukowe i cywilizacyjne (astronomia, matematyka, kalendarz i pismo), materialne i niematerialne dziedzictwo kulturowe (m.in. Popol Vuh, znaczenie kukurydzy i kakao w kulturze Majów, tkactwo i synkretyzm religijny).

5) Podbój hiszpański i okres kolonialny: podbój królestw Majów przez Pedra de Alvarado, opór ludności rdzennej i postać Tecúna Umána, organizacja Capitanía General de Guatemala, funkcjonowanie systemu encomiendy i redukcji (reducciones), działalność Bartolomé de las Casas i rola Kościoła katolickiego oraz zakonów w procesie chrystianizacji, rozwój miast kolonialnych Gwatemali;

6) Wojna domowa w Gwatemali (1960–1996): przyczyny konfliktu, strony konfliktu i jego przebieg, sytuacja ludności majańskiej, naruszenia praw człowieka i polityka państwa wobec ludności cywilnej, porozumienia pokojowe z 1996 r., proces pojednania narodowego oraz pamięć historyczna i jej znaczenie we współczesnej Gwatemali;

7) Sztuka oraz rzemiosło artystyczne i ludowe Gwatemali:

Carlos Mérida (1891–1984) i Efraín Recinos (1928–2011) – sylwetki artystów, najważniejsze cechy ich twórczości oraz wybrane przykłady dzieł.
huipil – geneza stroju, zróżnicowanie regionalne, materiały, kolory, motywy dekoracyjne i techniki tkackie jako wyraz tożsamości kulturowej;
maski rytualne (pochodzenie, funkcje, symbolika i przykłady wykorzystania w tańcach Baile de la Conquista oraz Rabinal Achí);
muñecas quitapenas – pochodzenie, legenda, symbolika oraz znaczenie w kulturze ludowej Gwatemali.

8) Atrakcje turystyczne:

Antigua Guatemala – historia dawnej stolicy Gwatemali, najważniejsze zabytki architektury kolonialnej (m.in. Arco de Santa Catalina, Katedra św. Jakuba, kościół i klasztor La Merced, Pałac Kapitanów Generalnych, klasztor Kapucynek), przyczyny przeniesienia stolicy do Ciudad de Guatemala oraz wpis na Listę światowego dziedzictwa UNESCO;
Tikal – położenie, historia i znaczenie jednego z najważniejszych miast-państw cywilizacji Majów, charakterystyczne cechy architektury (m.in. Wielki Plac, Świątynia Wielkiego Jaguara i Akropole), najważniejsze zabytki, wpis na Listę światowego dziedzictwa UNESCO oraz rola Tikal w promocji dziedzictwa kulturowego Gwatemali;
Jezioro Atitlán i wioski Majów (m.in. Santiago Atitlán i San Juan La Laguna) – położenie i walory przyrodnicze; kultura i tradycje współczesnych ludów Majów zamieszkujących region, charakterystyczne rzemiosło artystyczne (tradycyjne tkactwo i huipile), przejawy synkretyzmu religijnego (m.in. kult Maximóna) oraz znaczenie tych miejscowości dla zachowania dziedzictwa kulturowego i rozwoju turystyki w Gwatemali;
Chichicastenango – położenie miasta, tradycyjny targ jako centrum handlu i rzemiosła artystycznego, kościół św. Tomasza oraz przejawy synkretyzmu religijnego w kulturze Majów K’iche’, znaczenie Chichicastenango dla zachowania dziedzictwa kulturowego i rozwoju turystyki w Gwatemali;

9) Święta i tradycje:

Semana Santa w Antigua Guatemala – geneza i znaczenie obchodów Wielkiego Tygodnia, charakterystyczne elementy procesji: andas, bractwa religijne oraz barwne kwietne dywany (alfombras), symbolika uroczystości, wpływ tradycji lokalnych na obchody;
Sumpango i Santiago Sacatepéquez – obchody Dnia Wszystkich Świętych, Festiwal Gigantycznych Latawców (barriletes gigantes): geneza, symbolika i technika wykonania latawców, tradycyjne potrawy (m.in. fiambre), elementy dziedzictwa Majów oraz znaczenie uroczystości dla kultury, tożsamości i turystyki Gwatemali.

10) Kuchnia gwatemalska:

pepián, jocón i kak’ik – geneza potraw, składniki i sposób przyrządzania;
kukurydza jako podstawa tradycyjnej kuchni gwatemalskiej – tamales guatemaltecos, atol de elote i tortille kukurydziane: pochodzenie, składniki, sposób przygotowania oraz znaczenie kukurydzy w kulturze kulinarnej Gwatemali.

11) Rigoberta Menchú – sylwetka i działalność na rzecz praw ludności rdzennej, laureatka Pokojowej Nagrody Nobla (1992).

Literatura hiszpańska (jedna lektura do wyboru):

– obowiązuje na stopniu III (centralnym: część ustna)

Pérez-Reverte, A. (1988). El maestro de esgrima. Madrid: Mondadori.
wyd. polskie: Pérez-Reverte, A. (2000). Fechtmistrz, przeł. Filip Łobodziński. Warszawa: Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza.
Laforet, C. (1945). Nada. Barcelona: Ediciones Destino.
wyd. polskie: Laforet, C. (2007). Złuda, przeł. Kalina Wojciechowska. Warszawa: Świat Książki.

Literatura gwatemalska (jedna lektura do wyboru):

– obowiązuje na stopniu III (centralnym: część ustna)

Asturias, M. Á. (1998). Leyendas de Guatemala. Madrid: Cátedra.
wyd. polskie: Asturias, M. Á. (1979). Legendy gwatemalskie. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Halfon, E. (2017). Duelo. Barcelona: Libros del Asteroide.
wyd. polskie: Halfon, E. (2023). Żałoba, w: Klasztor. Żałoba, przeł. Tomasz Pindel. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Przykładowa bibliografia

Leksyka i Gramatyka

Podręczniki dopuszczone do użytku szkolnego w szkołach ponadpodstawowych.

Bellver Roses, V, San Andrés Monjas, M.C. (2010). ¡Viva el vocabulario! B1/B2. Pinto: enClave.

Castro, F. (2006). Uso de la gramática española (elemental, intermedio, avanzado). Madrid: Edelsa.

Castro Viúdez, V, Díaz Ballesteros, P. (2006). Aprende Gramática y vocabulario 1,2,3,4. Madrid: SGEL.

Cerrolaza Gili, P. (2005). Diccionario práctico de gramática. Madrid: Edelsa.

Encinar, A. (2003). Uso interactivo del vocabulario. Madrid: Edelsa.

Granger, C, Plumb, J. (1997). La gramática da juego. Madrid: Heinemann.

Hernández Mercedes, M.P. (2006). Para practicar el Indicativo y el Subjuntivo. Madrid: Edelsa.

Prada, M, Salazar, D., Molero, C.M. (2012). Uso interactivo del vocabulario y sus combinaciones más frecuentes. Madrid: Edelsa.

Pinilla R., Acquaroni R. (2002). ¡Bien dicho! Ejercicios de expresión oral. Madrid: SGEL.

REAL ACADEMIA ESPAÑOLA: Diccionario de la lengua española, 23.ª ed., [versión 23.8.1 en línea]. <https://dle.rae.es>.

RAE. (2009). Nueva gramática de la lengua española, Madrid: Espasa Calpe.

Sandor. L. (2004). Tiempo para practicar los pasados. Madrid: Edelsa.

Wiedza o kulturze, geografii i historii Hiszpanii

Abrantes R. et al. (2006). Arte español para extranjeros. Donosti: Nerea.

Barton, S. (2011). Historia Hiszpanii, Warszawa: Książka i Wiedza.

Congreso de los Diputados (s. f.). Constitución de 1812. Cronología y documentos. https://www.congreso.es/es/cem/procelabc1812

Defourneaux, M. (1968). Życie codzienne w Hiszpanii w wieku złotym, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Fernández Álvarez, M. (2003). Cesarz Karol V. Warszawa: PIW.

González Caizán, C. (2013). Powstanie 2 maja w Madrycie i lekka kawaleria polska Gwardii Cesarskiej Napoleona. Roczniki Humanistyczne, 61(2). https://ojs.tnkul.pl/index.php/rh/article/download/5971/5766/

Laske, J. (2021). Polacy w Hiszpanii 1808–1814. Cz. 1: 1808–1809. Oświęcim: Napoleon V.

Miłkowski T., Mackiewicz P. (2009). Historia Hiszpanii. Warszawa: Ossolineum.

Museo Nacional del Prado (s. f.). Goya y Lucientes, Francisco de. https://www.museodelprado.es/coleccion/artista/francisco-de-goya-y-lucientes/39568a17-81b5-4d6f-84fa-12db60780812 (dostęp: 28.07.2026).

Museo Nacional del Prado (s. f.). El 2 de mayo de 1808 en Madrid o “La lucha con los mamelucos. https://www.museodelprado.es/coleccion/obra-de-arte/el-2-de-mayo-de-1808-en-madrid-o-la-lucha-con-los/57dacf2e-5d10-4ded-85aa-9ff6f741f6b1 (dostęp: 28.07.2026).

Museo Nacional del Prado (s. f.). El 3 de mayo en Madrid o “Los fusilamientos”. https://www.museodelprado.es/coleccion/obra-de-arte/el-3-de-mayo-en-madrid-o-los-fusilamientos/5e177409-2993-4240-97fb-847a02c6496c (dostęp: 28.07.2026).

Museo Nacional del Prado (s. f.). Estragos de la guerra. https://www.museodelprado.es/coleccion/obra-de-arte/estragos-de-la-guerra/d085a57f-e9f3-48ef-8134-44d13d6af4a1 (dostęp: 28.07.2026).

Polskie Radio Program 2 (2023). Goya przedstawia rzeź swoich rodaków z rąk Francuzów. Audycja: Jest taki obraz, 29.01.2023. https://www.polskieradio.pl/8/406/artykul/3108865,goya-przedstawia-rzez-swoich-rodakow-z-rak-francuzow (dostęp: 28.07.2026)

Quesada S. (2002). Curso de civilización española. Madrid: SGEL.

Senado de España (s. f.). Constitución política de la monarquía española (1812). Senado Cultural. https://senadocultural.senado.es/constitucion1812

Szukała, M. (2018). „Walka na noże” – Polacy pod Saragossą latem 1808 r. Dzieje.pl. https://dzieje.pl/aktualnosci/walka-na-noze-polacy-pod-saragossa-latem-1808-r

Tamames R., Quesada S. (2001). Imágenes de España. Panorama de la formación de España y de las culturas hispánicas. Madrid: Edelsa.

Valdeón Baruque J. et al. (2004). Historia Hiszpanii. Kraków: Universitas.

VV.AA. (2003). Ventana a la Civilización: cultura y tiempo libre. Milán: La Spiga Modern Languages.

VV.AA. (2005). Ventana a la Civilización: tradiciones, fiestas. Milán: Las Spiga Modern Languages.

Widacka-Bisaga, A. (2021). Francisco de Goya. Olszanica: Wydawnictwo BOSZ. (Malarstwo Światowe).

de Cózar, Á., Garrido, T. (2020). XRey [Podcast]. Spotify.

Wiedza o kulturze, geografii i historii Gwatemali

Berganza, G. (Ed.). (2004). Compendio de historia de Guatemala, 1944–2000. Guatemala: Asociación de Investigación y Estudios Sociales (ASIES).

Odland, J. C. (2006). Fashioning tradition: Maya huipiles in the Field Museum collections. Fieldiana: Anthropology (New Series, No. 38). Field Museum of Natural History.

Caparrós, M. (2023). Ñameryka. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Chang-Rodríguez E. (2000). Latinoamérica: su civilización y su cultura. Boston: Heinle & Heinle.

Coe, S. D., & Coe, M. D. (2024). Prawdziwa historia czekolady (E. Klekot, Tł.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Galeano E. (2022). Otwarte żyły Ameryki Łacińskiej. Warszawa: Wydawnictwo Filtry. (Galeano E. (2004). Las venas abiertas de América Latina. México: Siglo XXI Editores, S.A. de C.V.).

Lovell, W. G. (2019). A Beauty That Hurts: Life and Death in Guatemala. Toronto: Between the Lines.

Popol Vuh. Księga Rady Narodu Quiché. (1982). (H. Czarnocka & C. Marrodán Casas, Tł.; E. Siarkiewicz, oprac. i wstęp). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Unesco. Antigua Guatemala. https://whc.unesco.org/en/list/65/ (dostęp: 28.07.2026).

Unesco. Rabinal Achí dance drama tradition. https://ich.unesco.org/en/RL/rabinal-achi-dance-drama-tradition-00144 (dostęp: 28.07.2026).

Unesco. Tikal National Park. https://whc.unesco.org/en/list/64/ (dostęp: 28.07.2026).

Quesada S. (2001). Imágenes de América Latina. Manual de historia y cultura latinoamericanas. Madrid: Edelsa.

Źrałka, J. (2026). Majowie. Na tropie wielkiej cywilizacji Ameryki Środkowej. Kraków: Bo.wiem.